Navigate / search

Ik haal hier vrijer adem

Het was geen beslissing waar ze jaren naartoe heeft gegroeid. Waarop ze zich had voorbereid, ze voors- en tegens tegen elkaar had afgewogen. Niets ervan.

– Tot nu toe plande ik alles, moest ik alles in m’n leven op orde hebben. Deze keer heb ik anders besloten. Aan de rand van een klif gaan staan en springen. Punt uit.

Wanda Raczyńska-Potyrała is 46, heeft Engels gestudeerd en jarenlang in Polen, in Sosnowiec, als lerares Engels op het lyceum aldaar gewerkt. Ze was ook tolk en gids van groepen toeristen in het buitenland.

Hoe kwam het dat een volwassen vrouw, de moeder van de 19-jarige Alicja en 9-jarige Paweł, en eigenaresse van konijn Dorisek en twee poezen, Luna en Rita, zo’n besluit met zoveel consequenties heeft genomen? Waarom besloot ze in juni 2014 zich bij haar man Artur te voegen, die hier toen kort een contract had? Wat bracht deze opgeleide vrouw naar Weert in Limburg om hier opnieuw te beginnen?

– Toen Artur na een maand werk in Nederland zei dat hij niet terug zou komen, wist ik dat ik iets moest doen. Ik zeg er meteen bij dat er niet lang over na heb gedacht. Weet u, dat rijpte al langere tijd ergens in mij. Polen is een land van twee realiteiten. Die van de televisie is schitterend, economische successen, snelwegen, kleurrijke winkels, moderne steden. De realiteit van de gewone man is totaal anders. Ik heb hier voor alles moeten vechten, elk idee vereiste dat er met materie gevochten moest worden, meestal met ambtenaren die me behandelden als indringer. Ik kreeg steeds meer de indruk dat een eerlijke burger ben, belasting betaal, maar mijn land me als vijand behandelt.

Wat was de druppel? Niet het vertrek van haar man. Dat was een vrouw van de kliniek in Sosnowiec. Toen de dochter van Wanda, eindexamenkandidate, zich daar had gemeld voor de laatste verplicht vaccinatie, bleek dat…. het meisje niet voor kwam bij het Landelijke Fonds voor Gezondheidszorg. Maar ze zou er wel moeten zijn. – Het terugdraaien van deze hele kwestie heeft me 1,5 maand gekost. Het was een vergissing van ZUS, maar wat dan nog? Ik was degene die moest bewijzen dat ik geen kameel ben, hoewel niet ik de fout had gemaakt. Daarnaast kwam ik van die mevrouw aan het loket in de kliniek te weten dat dergelijke vergissingen wanneer “het systeem iemand eruit gooit, mevrouw” behoorlijk vaak voorkomen. Dat was genoeg.

Toen ze zich in Weert bij de verzekeringsmaatschappij meldde om een ziektekostenverzekering te kiezen, legde een vriendelijke vrouw Wanda alle mogelijke opties en varianten in het Engels uit, en op de vraag: “en als het systeem me eruit gooit, wat dan?” maakte ze grote ogen, want ze begreep de vraag niet. Hoezo – eruit gooit? Dat gebeurt niet. Ja, er zijn soms problemen met de betaling, bijvoorbeeld als iemand z’n werk kwijtraakt, maar dan zoeken ze naar een oplossing, ze verdelen de schuld bijv. in termijnen.

– Toen wist ik het. De eerste maanden was alles hier als een andere wereld. Dat mensen op straat vreemden aanspraken, glimlachen, dat niemand in de rij naar de kassa haast heeft, niet dringt. In het begin was ik ongeduldig – waar zijn die grapjes met de caissière goed voor? Betaal, en ga eindelijk! Mijn man wees me er pas op en vroeg, meisje, waarom haast je zo? Waarheen? Relax. Hier leeft men anders. Dat begreep ik snel.

Ze vond werk bij logistiek bedrijf DHL. Ja, de kennis van het Engels hielp, maar ze moest haar kennis van de wiskunde opfrissen, dat is een, en twee, echt haar best doen om alles te begrijpen, toe te passen, geen fouten te maken. Ze heeft veel Polen op haar werk leren kennen; ze weet zelfs niet hoe veel precies er bij dit bedrijf werken, maar het zijn er echt veel. Er zijn veel docenten bij – Engels, Russisch, klassieke talen. Er zijn in Polen veel scholen gesloten in verband met de bevolkingsafname en de leraren raakten werkloos.

– We zijn hier geen voetvegen. Integendeel, we realiseren hier verantwoordelijke taken. En we zijn er goed in. Ik weet dat de Nederlanders ons observeren. Ze hebben ons hier niet uitgenodigd, we zijn zelf gekomen en hebben dit land gekozen om te leven. En dus kan ons werk niet met de Franse slag gedaan worden. We moeten alles geven, onze competenties laten zien. Daar hebben ze respect voor.

Ze volgt de landelijke politiek helemaal niet. Ze heeft haar hele verzameling boeken, cd’s, albums naar Nederland meegenomen. Ze plant haar weekenden met haar man met zorg, wat ze ook van de Nederlanders heeft geleerd. Hier zit men niet thuis, of in ieder geval niet om tv te kijken. Wanda houdt van kunst, schilderkunst en dus bezoekt ze musea.

Ze is nieuw in Nederland en hoewel ze het steeds minder doet, vergelijkt ze nog steeds. Waarom hebben Nederlanders van die verzorgde grasvelden, terwijl die van ons soms op gemaaid onkruid lijken? Waarom zijn hier zo weinig apotheken? Waarom is er hier geen reclameterreur langs elke weg, zelfs een lokale?

– Ik mis de Poolse kaas, om te snijden. Ik ben vegetariër, dus zuivelproducten zijn erg belangrijk. En hier hebben ze alleen die kaassmeersels, die me helemaal niet smaken. Net als het brood trouwens. Sorry hoor, ik moet een beetje klagen, anders was ik geen Poolse. Ik heb al een Poolse winkel gevonden, dus het probleem is opgelost.

Waar is ze in Nederland het meest bang voor? Fietsers! Ze zijn overal! – Ik rijd auto en zie die slingers jongeren met iPods. Ze fietsen en letten nergens op, behalve op het scherm voor hun neus. En ik ben nat van het zweet, want ik ben er panisch voor om er een aan te rijden. Fietsers zijn hier als heilige koeien in India, gewoon onaantastbaar. Toen ik uit Polen kwam, moest ik leren ze te zien wanneer ik een auto bestuur, want ik was dit niet gewend. Geen enkele Pool is dat.

Ze mist de ruimte en de bergen. Wanneer ze de bergen wil zien, gaat ze naar Duitsland, dat is dichtbij Weert.

– Ik heb Polen lief, dat is een feit. Maar bezoek het liever als gast. Dit is misschien niet erg patriottisch, maar zo voel ik het. En ik zeg het hardop.

Ewa Grochowska

Deze blogpost is ook beschikbaar in het Pools (Polski).