Navigate / search

Radio Kootwijk – een dorp tussen zand en zenders

Diep verscholen in het hart van de Veluwe niet ver van Apeldoorn, maken de bomen van Nederlands grootste bosgebied plaats voor een open gebied van heidevelden en zandverstuivingen: het Kootwijkerzand. Vandaag bezoeken we het Kootwijkerzand, met een oppervlakte van 700 hectare, de grootste actieve zandverstuiving van West-Europa. De leegte van zand en heide maakte het Kootwijkerzand zeer geschikt voor Radio Kootwijk: het zendstation dat in de jaren twintig van de vorige eeuw werd gebouwd voor radiotelegrafisch contact met toenmalig Nederlands-Indië. Het imposante gebouw werd gebouwd in 1918 contrasteert schitterend met de lege omgeving. Voor de werknemers werden woningen gebouwd, die samen het gelijknamige dorp gingen vormen. In de loop van de jaren twintig groeide het inwonertal van de nederzetting bij het zendstation gestaag. Eind jaren twintig woonden er zo’n 200 mensen en in de jaren dertig werden aan de Radioweg nog enkele woningen bijgebouwd. Tezamen met drie oudere nog altijd bewoonde houten huizen en de drie woningen naast het hotel kwam daarmee het totale aantal woonhuizen in het dorp op 37. Het radiodorp ligt zo’n 12 km van Apeldoorn. Er zijn geen voorzieningen zoals winkels, scholen een bank of een bibliotheek, kroeg of kerk. De bewoners zijn daarvoor aangewezen op Apeldoorn. De woningen zijn in 1996 aangesloten op aardgas, een rioolpersleiding en op de watervoorziening van de gemeente Apeldoorn.

We hebben het park Nationale Park Hoge Veluwe dat zuidelijker ligt al eens bezocht en beschreven. Voor het Kootwijkerzand zijn bijzondere korstmossen en grassoorten kenmerkend die van de heidegrond houden en verschillende insectensoorten aantrekken. Bijzonder zijn ook de groepen eikenbomen van honderden jaren oud en de jeneverbessen. Wij wisten trouwens niet dat de jeneverbes in Nederland wettelijk beschermde struik is. Edelherten en wilde zwijnen zijn vaste bewoners van het gebied en er zijn dassenburchten te vinden. Ook reptielen hebben er hun thuis: zandhagedis, hazelworm, adder en ringslang.

In 1917 stond er al een station voor draadloze telegrafie op de lange golf nabij Bandoeng op het Nederlands-Indische eiland Java. Voor contact moest er eerst een tegenhanger in Nederland worden gebouwd. Na bestudering van verschillende locaties viel de keuze op een stuk Veluwe, een dunbevolkte landstreek nog geheel niet geëxploiteerd. Er werd een grote antenne gebouwd, bestaande uit koperen kabels die hingen aan zes 212 meter hoge masten, en koperen kabels onder de grond. In het hart van dit systeem werd een radiostation gebouwd van gewapend beton, ontworpen door de Amsterdamse architect Julius Luthmann. De architect heeft zich voor het ontwerp van het hoofdgebouw, Gebouw A, laten inspireren door een sfinx die je er ook in kunt herkennen. In 1923 begon de P&T, voorloper van het huidige KPN, met draadloze transoceanische telegrafie via de lange golf. Op 7 januari 1929 werd de radiotelefoondienst officieel geopend door koningin-moeder Emma. Na deze gebeurtenis werden de woorden “Hallo Bandoeng, hier Den Haag” legendarisch. Nu kon het volk met Nederlands-Indië bellen. Een gesprek was een hele gebeurtenis. Men moest naar een zogeheten Indië-cel in een telegraafkantoor in een van de vier grootste steden komen en kon dan voor 33 gulden, wat toen een heel vermogen was, een gesprek van minimaal drie minuten voeren. In de Tweede Wereldoorlog werd de zender door de Duitse bezetter gebruikt voor eenrichtingsverkeer met de onderzeeboten van de “Kriegsmarine” in de Atlantische Oceaan. In maart 1980 werd de laatste en grootste zendmast neergehaald en in 1999 verloor het uiteindelijk elke zendfunctie. In 2001 werd alle zenderapparatuur verwijderd waarna het terrein werd aangekocht van KPN en overgedragen aan Staatsbosbeheer.

Mikolaj & Carolus

Wat? Radio Kootwijk en Hoofdgebouw A
Lokatie: Hoofdzendgebouw A, Radioweg 1, 7348 BG Radio Kootwijk
Openingstijden Hoofdgebouw A tijdens open monumentdagen of evenmenten
Prijzen:
Attracties:
Meer informatie: http://www.hierradiokootwijk.nl 

Deze blogpost is ook beschikbaar in het Pools (Polski).